Oedeemtherapie

Om oedeem te verminderen en het lichaam te helpen het overtollige vocht te verwijderen, zijn verschillende behandelingen geschikt. Bij de totale behandeling past de huidtherapeut vaak meerdere behandelmethoden toe. Tezamen vormen ze oedeemtherapie. Op deze pagina vindt u informatie over het ontstaan van oedeem, de mogelijke oorzaken en de verschillende behandelmethoden.

Lymfesysteem


Het lymfesysteem

Het lymfestelsel is een reinigings- en afweersysteem. Dit systeem is een netwerk van lymfevaten en lymfeknopen, dat zich verspreid door het hele lichaam. In totaal heeft de mens ongeveer 600 m² lymfevatweefsel. Lymfevaten nemen weefselvocht op met daarin opgeloste eiwitten, afvalstoffen en schadelijke deeltjes die niet in de bloedbaan kunnen worden opgenomen. De schadelijke deeltjes en afvalstoffen worden in de lymfeknopen vernietigd. Vooral in de oksels, liezen en hals zitten veel lymfeknopen die als filter werken. Het lymfestelsel mondt uiteindelijk weer uit in het bloedvatstelsel.


Wat is lymfoedeem?

Lymfoedeem betekent letterlijk vochtophoping. Bij lymfoedeem is de afvoer van weefselvocht te gering vanwege een stoornis in het lymfstelsel. 

Primair lymfoedeem
Hiervan spreekt men wanneer iemand is geboren met een slecht aangelegd lymfesysteem; er kan sprake zijn van te weinig lymfvaten, te smalle lymfvaten, te brede lymfvaten of van een aandoening aan de lymfeknopen zodat er geen optimale afvoer van lymfe kan plaatsvinden. Het is niet gezegd dat een primair lymfoedeem al vanaf de geboorte zichtbaar moet zijn. Een deel wordt pas zichtbaar rond de pubertijd en een veel groter deel (90%) manifesteert zich pas veel later. Bij een later optredend primair lymfoedeem is er meestal sprake van een uitlokker, iets wat het min of meer 'slapende' lymfoedeem activeert. De uitlokker kan eigenlijk van alles zijn: een ongeluk, overmatige inspanning, extreme warmte of kou, een wond, een ontsteking, een zwangerschap, een zonnebrand of zelfs een muggenbeet. Opvallend is dat dit oedeem vaak begint in de uiteinden, de handen of de voeten, en zich langzaam naar het centrum van het lichaam toe uitbreid. 

Secondair lymfoedeem
Het lymfoedeem treedt meestal op na een ernstige beschadiging van de lymfevaten of lymfeklieren als gevolg van een operatie of bestraling (postoperatief of postradiogeen). Dit kan zijn na een borstbesparende operatie of een borstamputatie waarbij de lymfeklieren in de oksel zijn weggehaald. Lymfoedeem in de benen kan het gevolg zijn een prostaatoperatie of een tumor in de buik. Lymfoedeem begint met een gevoel van spanning in de huid door de zwelling van bijvoorbeeld borst, arm of been. Lymfoedeem geeft hinder en kan leiden tot ontstekingen (wondroos), gewrichtsklachten en huidklachten 

Een secundair lymfoedeem kan weken tot jaren na een medische ingreep ontstaan. Opvallend is dat dit oedeem altijd begint op de plek waar men de ingreep heeft gedaan (bijvoorbeeld in de okselregio) waarna het zich langzaam uitbreidt naar de uiteinden (bijvoorbeeld de hand).

Herkenning van lymfoedeem

Een lymfoedeem is een eiwitrijk oedeem. Het indrukken van het oedeem kan pijnlijk zijn en is niet makkelijk. Het hoge eiwitgehalte in het weefselvocht is voor het lichaam niet optimaal. Zo zal het lichaam ook alles proberen om deze eiwitten af te voeren, af te breken, of om te zetten. Als afvoeren niet voldoende slaagt en het aanbod te groot is om af te breken zet het lichaam de eiwitten in het oedeem om in bindweefsel of fibrose. Het eiwit is onschadelijk gemaakt maar de fibrose werkt als een soort dammetje. De doorstroming, de afvoer van lymfe wordt hierdoor nog meer belemmerd. Fibrosevorming wordt gezien als een complicerende factor en heeft een nadelig effect op het oedeem. Het lymfoedeem zal dus naarmate het langer bestaat ook steeds harder worden.

Herkenning 1
Herkenning 2

Stadia lymfoedeem

Het voorstadium van een lymfoedeem kenmerkt zich door gevoelsstoornissen. Alsof er mieren onder de huid lopen, een doof gevoel, het gevoel alsof er een tasje onder de oksel geklemd zit (tasjesgevoel) of andere onverklaarbare gevoelssensaties. 

Stadium I

Kenmerkt zich doordat het oedeem bij het omhoog leggen van het aangedane deel vanzelf weer verdwijnt. 's Ochtends is het oedeem spontaan verdwenen. Het oedeem is diep in te drukken.

Stadia 1
Stadia 2










Stadium II
Kenmerkt zich doordat het oedeem niet meer weggaat, ook niet tijdens het slapen. Er is sprake van verbindweefseling (hardere plekken onder de huid) en het oedeem laat zich slecht indrukken. 

Stadium III

Kenmerkt zich door elefantiasis (extreem dikke armen of benen), extreme fibrotisering (verbindweefseling), vermeerdering van vetweefsel en huidveranderingen, goedaardige huidtumoren, extreme verhoorning, grote huidvouwen, cysten en fistels.

Stadia 3











Belangrijk:
Het gebruik van diuretica (plastabletten) bij een lymfoedeem is absoluut af te raden. Dit, omdat diuretica alleen maar gericht zijn op het uitscheiden van water. Bij een lymfoedeem is water echter niet het probleem, maar de te hoge concentratie van eiwitten in het weefsel. Het gebruik van diuretica zal een lymfoedeem juist doen verergeren.

Veneus oedeem

Veneus oedeem is een combinatie van vochtophoping (oedeem) en een slecht werkend veneus bloedvatsysteem dat ontstaat in de benen. 90% van het bloed wordt via de aders naar het hart teruggepompt en 10% wordt via het lymfesysteem teruggevoerd. Doordat bij veneuze klachten de aders in de benen niet meer goed functioneren, kunnen ze het bloed niet meer goed terugpompen naar het hart. Het lymfesysteem moet hierdoor extra hard werken, maar kan het aanbod niet aan, waardoor er oedeem ontstaat in de onderbenen als gevolg van chronische veneuze insufficiëntie (CVI). Door een slecht werkend bloedvatsysteem kunnen spataders (varices) en trombose ontstaan.

  • Spataders ontstaan wanneer de wanden van de aders verslappen en de kleppen in de aders lekken, kapot zijn of zwak zijn aangelegd. Hierdoor stroomt het bloed niet goed omhoog (naar het hart), maar zakt het naar beneden (in de benen). Het gevolg is dat er vocht achter blijft in de benen. Hormonale factoren, zoals zwangerschap, kunnen ook een rol spelen bij het ontstaan van spataders.
  • Trombose ontstaat wanneer door bepaalde redenen, zoals een te hoog cholesterolgehalte, zich een bloedpropje heeft gevormd in één van de ader. Hierdoor kan het bloed niet meer goed doorstromen en treedt er lymfe uit naar de lymfevaten. Te veel lymfe kan het lymfvatsysteem niet aan en er zal lymfe uittreden naar het omringende weefsel. Veel mensen die een trombose hebben doorgemaakt krijgen vroeg of laat ook last van spataderen, doordat de kleppen in de aders beschadigd zijn of helemaal niet meer functioneren.

Lipoedeem

Wat is lipoedeem?
Lipoedeem
Lipoedeem betekent letterlijk vet- en vochtophoping. Het gaat om een pijnlijke en chronische ziekte. Een officiële ziekte waar tot de dag van vandaag nog geen medicijn voor is uitgevonden. Bij lipoedeem is er een stoornis in de aanmaak van vetweefsel. Bovendien is de afvoer van vocht via de lymfvaten niet optimaal. Gevolg is een onderhuidse ophoping van vet (lip) en vocht (oedeem). Meestal komt het lipoedeem symmetrisch voor op de heupen, bovenbenen en knieën. Kenmerkend is dat bij lipoedeem de vaak dikke benen, ook bij afvallen, dik blijven. Dit heeft vaak de vorm van een (paard)rijbroek. Soms hoopt het vetweefsel zich op rond de enkels (overbloezende enkel). Ook kunnen de armen zijn aangedaan. Handen en voeten zijn echter nooit aangedaan (in tegenstelling tot lymfoedeem). Als lipoedeem niet wordt behandeld, ontwikkelt vaak lymfoedeem (vochtophoping) in een periode van vijftien jaar. Je spreekt dan van een liplymfoedeem ook wel lymfo-lipoedeem genoemd. Regelmatig is er ook een combinatie met spataderen.

Oorzaken van lipoedeem
Over het ontstaan van lipoedeem bestaat nog veel onduidelijkheid. Wel is bekend dat de ziekte zich vrijwel uitsluitend voordoet bij vrouwen en dat de ziekte niet veroorzaakt wordt door teveel eten. Bovendien staat vast dat erfelijke factoren een belangrijke rol spelen. Vaak begint of verergert lipoedeem bij een hormoonwisseling, bijvoorbeeld in de puberteit of na een zwangerschap. Bij wijze van uitzondering speelt de menopauze of een aandoening, zoals een schildklierafwijking, een rol. Naast de abnormale vetverdeling zijn er aanwijzingen dat bij een aantal patiënten ook sprake is van een verminderde afvoer van weefselvocht (lymfe) in combinatie met verslapping van het bindweefsel. Daardoor kan er na verloop van tijd een combinatie ontstaan van lipoedeem en lymfoedeem ook wel lymfo-lipoedeem genoemd. 
Tevens blijkt bij lipoedeem vaak sprake van een zwak houdings- en bewegingsapparaat waarbij de banden (enkels, voeten, knieën) vaak zwak zijn. Bij fysiotherapeutisch onderzoek wordt zo vaak verminderde spierkracht gevonden en zwakke gewrichten en steunweefsel. Soms heeft een patiënt last van doorgezakte voeten.
Factoren die lipoedeem negatief beïnvloeden zijn:

  • aanleg tot overgewicht / vetzucht
  • te grote calorische inname
  • hormonale factoren
  • lang zitten of staan
  • te weinig spierarbeid
  • warmte
  • aanwezigheid van lymfoedeem/veneus oedeem
  • veranderd zelfbeeld 

Herkennen van lipoedeem

Het is belangrijk dat lipoedeem in een vroeg stadium wordt herkend.
Hierdoor wordt de kans op verergering en complicaties mogelijk voorkomen.
 
  • zwaar, drukkend gevoel in de benen
  • pijn in de (opgezwollen) benen
  • cellulitis (ook wel sinaasappelhuid genoemd)
  • snel blauwe plekken
  • kledingmaat van het bovenlichaam en van het onderlichaam verschilt twee tot drie maten 
  • problemen bij het lopen (door schurende huid)
  • gewrichtsproblemen (vooral knieën, maar ook enkelgewricht) 
  • drukpijn (pijn bij slechts lichte aanraking)
  • gewichtsproblemen, zonder aanwijsbare oorzaak


Stadia lipoedeem

Lipoedeem kent verschillende stadia:

Stadium I

In het eerste stadium, dat jarenlang kan bestaan, is de huid zacht en regelmatig van consistentie
Stadium II
In het 
tweede stadium wordt het huidoppervlak gekenmerkt door een grovere structuur, oneffen en harder. We spreken hier van een sinaasappelhuid, vaak wordt deze huid “cellulitis” genoemd. 
Stadium III
In het 
derde stadium zien we grovere stukken vetweefselvermeerdering, walnootachtig van vorm, die de benen van vorm veranderen. In dit stadium komt vaak ook lymfoedeem tot ontwikkeling.

Wil je weten of je de ziekte lipoedeem hebt: vraag het aan je huisarts. Mocht deze het niet weten (dit gebeurt regelmatig, hij/zij kan tenslotte niet van alle specialismen op de hoogte zijn), vraag dan een verwijzing voor een dermatoloog of een huidtherapeut.

Lipoedeem 2



Erysipelas (wondroos)

Erysipelas is een infectie van de huid en het onderhuids bindweefsel, via de lymfbanen voortschrijdend, gekenmerkt door een pijnlijke, warm aanvoelende scherp begrensde erythemateuze (rode) en oedemateuze (gezwollen, vochtophoping) huid, en vaak gepaard gaande met hoge koorts (>39 EC), koude rillingen, algemene malaise, hoofdpijn en braken. De infectie wordt bijna altijd veroorzaakt door een bepaalde soort bacteriën, namelijk groep A streptokokken. Erysipelas kan in alle huidgebieden ontstaan, maar het treedt het meest op aan de benen, armen en het gezicht. Erysipelas kan ook optreden op plaatsen van grote, verse, operatielittekens. Bij een erysipelas is altijd een porte d'entrée (opening in de huid) nodig. Dat kan zijn een eenvoudige (schaaf)wond, eczeem, kloven, zelfs een muggensteek is al voldoende. Oedeem; zowel lymfoedeem als veneus oedeem is een beinvloedende factor. De infectie in de lymfevaten kan deze vaten nog sterker beschadigen dan vóór de infectie, waardoor de afvoer van lymfevocht verder verslechtert en daarmee de kans op een nieuwe erysipelas toeneemt. Deze infectie kan dan nog heviger zijn dan de vorige infectie. 

Behandeling 

Deze moet dus effectief zijn tegen streptococcen, en in sommige gevallen tevens tegen Staphylococcus aureus. Streptococcen zijn zeer gevoelig voor penicilline. 
Er zijn diverse antibiotica die zowel tegen streptococcen als tegen de meeste staphyloccen werkzaam zijn. Staphylokokken kunnen resistent zijn of worden tegen antibiotica. Daarom zal de behandelend arts altijd voorzichtig zijn met het voorschrijven van bovengenoemde middelen. Maar een erysipelas zal altijd op deze wijze behandeld moeten worden!
Sommige mensen hebben voortdurend terugkerende erysipelas. Aan hen wordt vaak een onderhoudskuur met antibiotica voorgeschreven. 

Hebt u al vaker wondroos gehad en u gaat (naar het buitenland) op vakantie dan is het verstandig een antibioticumkuur mee te nemen. Antibiotica gaat de ontsteking tegen, waardoor u niet ziek wordt. Overlegt u dit met uw huisarts of specialist. 

Ondersteunende maatregelen

  • Identificeren en behandelen van de porte d'entree (voeten reinigen, zonodig dagelijks Hibiscrub of betadine jodium zeepbad, anti-eczeembehandeling, kloofvorming bestrijden etc.) is belangrijk. 
  • Niet-elastische of korte rek- compressietherapie ter bestrijding van het oedeem en de pijn, waarvoor u bij een huidtherapeut terecht kan. 
  • Men kan het been hoogleggen en in de acute fase vochtige kompressen aanbrengen. 
  • Nabehandeling van het oedeem ter voorkoming van chronisch lymfoedeem is het dragen van een therapeutisch elastische kous. Vaak zullen deze levenslang gedragen moeten worden!
Wondroos




Huidtherapeutische behandelingen

De behandeling van lymf- en lipoedeem bestaat in de meeste gevallen uit oedeemtherapie. De meest voorkomende behandelingen zijn:

Manuele lymfedrainage
Manuele lymfedrainage is een zachte pompende massage die als doel heeft het lymfesysteem te stimuleren. Hierdoor wordt de opname en afvoer van weefselvocht verhoogd. Na elke lymfedrainage behandeling volgt ambulante compressietherapie.
 
Oedeem- en fibrosegrepen

Oedeem- en fibrosegrepen zijn speciale handgrepen. Met oedeemgrepen leidt de huidtherapeut vocht door het weefsel naar een plaats waar het vocht gemakkelijker wordt opgenomen. Met fibrosegrepen maakt de huidtherapeut verhard weefsel (fibrose) soepeler.

Fasciatherapie
Fascia is het witte, doorzichtige bindweefsel dat zich overal in het lichaam bevindt. Met fasciatherapie kan de huidtherapeut de fasciastructuren oprekken, bewegen en masseren.
 
Marnitztherapie

De therapie is een combinatie van drukpuntmassage en manuele bewegingsoefeningen.

Endermotherapie – LPG-techniek
De LPG-Techniek heeft een grote meerwaarde voor de oedeemtherapie, zeker als die wordt gebruikt in combinatie met manuele lymfdrainage, oefentherapie en zwachtelen. De liftende en zuigende werking van het LPG-apparaat biedt met name uitkomst voor het behandelen van moeilijk beïnvloedbare oedemen op de romp, in de oksel en fibrotisch (verhard) weefsel.

Ambulante compressietherapie (zwachtelen)
Ambulante compressietherapie.(zwachtelen) Er worden zwachtels aangebracht die druk op de lymfevaten geven en zo een positieve invloed hebben op de lymfedoorstroming en het effect van de behandeling behouden. Het is aan te raden om tijdens het dragen van de zwachtels veel te bewegen, hierdoor wordt het lymfestelsel nog meer gestimuleerd. De behandeling is minimaal twee keer per week.

01
02









Lymphapress (pneumatische compressie)
Lymphapress (pneumatische compressie). Werkt middels een opblaasbare manchet (werkdruk 40 mmHg, maximaal 120 mmHg) dat om het ledemaat wordt geplaatst; achtereenvolgende kamers van de manchet worden in cycli één voor één opgeblazen. De lymphapress is een waardevolle ondersteuning van de behandeling. Vroeger werd dit apparaat nog wel eens alleen toegepast, dat was makkelijk. Men zette het apparaat in een hoge stand en behandelen maar. Dit is absoluut geen complete behandeling. Het is gebleken dat wanneer men behandelt op deze manier het lymfoedeem zich net op bepaalde plaatsen gaat "vastzetten". Eerst moet de weg worden vrijgemaakt waar het oedeem heen moet. Met andere woorden: als ondersteuning van de behandeling is het een uitstekende aanvulling, MAAR er moet altijd voor- en nabehandeld worden!

Lympfapress 2


















Lymftaping - Medical Taping
Lymftaping is een techniek met plaktape die wordt gebruikt om gebieden te draineren waar de huidtherapeut geen ambulante compressie kan toepassen.

05
04












Therapeutisch elastische kous

Therapeutisch elastische kous. Als na een tijd (ga uit van ongeveer drie tot vijf maanden bij een lang bestaand oedeem) de omvang van de arm of been niet meer verder afneemt, wordt er een therapeutische elastische kous aangemeten. Deze kous dient dan door de patiënt dagelijks te worden gedragen. Een leven lang. Dit om recidief te voorkomen. De meeste patiënten zien hier in het begin tegenop, maar ervaren de elastische kous al snel als zeer aangenaam om te dragen (verlichtend effect op het oedeem). Elastische kousen zijn er in alle soorten, maten en kleuren en worden op maat gemaakt.

07
06












Hulpmiddelen

Naast de behandelingen op de praktijk kunnen er nog diverse hulpmiddelen ingezet worden die u thuis kunt toepassen.. Deze hulpmiddelen zullen vaak ’s nachts gebruikt worden.
Ook kunnen hulpmiddelen ervoor zorgen dat u zelfstandig blijft, omdat u deze makkelijk zelf kunt toepassen. Dit kan zijn FarrowWrap, TinkFit, JoviPak, JuxtaFit.
Soms zijn hulpmiddelen nodig om druk te geven bij oedeem dat zich op een “lastige” plaats bevindt. Denk hierbij aan drukhemden of pads om plaatselijk druk te geven.


08
09










Ademhalings- en bewegingsoefeningen
Gedurende het behandeltraject wordt u geadviseerd om regelmatig ademhalings- en bewegingsoefeningen uit te voeren. Deze specifieke ademhalings- en bewegingsoefeningen zullen u door uw huidtherapeut worden aangeleerd. Deze oefeningen bevorderen de afvoer van lymfe. Er wordt gebruik gemaakt van de "spierpomp". Tijdens het aanspannen van de spieren (vooral in de benen) worden de aders en lymfebanen even dicht gedrukt en worden het bloed en lymfe omhoog gestuwd. Doordat in de aders en lymfebanen klepjes aanwezig zijn, kan het bloed en vocht alleen maar naar boven richting het hart gaan. Voldoende bewegen is dus belangrijk, maar let er op dat overbelasting van het lichaam wordt voorkomen. Dit kan oedeem juist weer bevorderen.

Voorlichting en adviezen
Door de uitgebreide en gespecialiseerde opleiding van de huidtherapeut kan deze u goed informeren en adviseren over wat is toegestaan en wat niet is toegestaan.

Behandeling van veneus oedeem
Bij veneus oedeem beperkt de huidtherapeutische behandeling zich vaak tot het zwachtelen van de benen en het aanmeten van een goede kous op een zo dun mogelijk been. Dat is ook de reden waarom er eerst gezwachteld wordt. Wordt dit niet gedaan, dan zal de kous het vocht uit de benen stuwen en zal de kous al snel te groot zijn en gaan afzakken.

De huidtherapeut is de enige paramedicus die al deze behandelingen zelf kan en mag uitvoeren! Zodoende treedt er geen resultaatverlies op!



Lymfapress














Tarieven

Type behandeling Tarief
Manuele lymfdrainage/zwachtelen (ACT) - 30 minuten € 39.75